Artikel 3 – Snoeien en loofbomen

Dat bonsai van tijd tot tijd moeten worden gesnoeid mag bekend zijn maar dat snoeien volgens een doordacht snoeiplan plaats
moet vinden is niet bij iedere bonsailiefhebber bekend.
Een hier en daar wat inkorten van takken is weinig zinvol.

Waardoor komt het dat Bonsailiefhebbers weinig tijd steken in de materie die bepalend is voor het opbouwen
van een goede Loofboom?

Zoals u wellicht zult weten vraagt iedere boomsoort een andere wijze waarop gesnoeid moet worden. Het gaat te ver om hier elke
boomsoort diepgaand te willen beschrijven. Om deze reden zal ik me in dit artikel beperken tot het snoeien van loofbomen. Daarbij zal ik
uitsluitend de werkwijze en de frequentie van snoeien ter sprake brengen.
Bewust ga ik niet dieper op de materie in omdat er meer factoren een rol spelen zodra we het verzorgen van loofboom aanspreken.
U zult kunnen begrijpen dat de standplaats bij mij in de achtertuin wezenlijk zal afwijken van de standplaats van uw bomen. Niet alleen is de
ligging van mijn tuin ten opzichte van het zuiden wellicht anders, maar speelt daarin de plek waar mijn tuin zich bevind ook een grote rol.
In een nieuwsbouwwijk zullen de omstandigheden wezenlijk anders zijn dan een tuin in een wijk die al gedurende 20 of meer jaren bestaat.
Desondanks dat factoren kunnen afwijken blijft de frequentie en het tijdstip waarop een loofboom moet worden gesnoeid hetzelfde.
Zo geldt voor loofbomen dat er sprake MOET zijn van 5 momenten van snoeien per jaar om door de jaren heen een goede vertakking op te
kunnen bouwen.
Hoe dan ook is het een werkwijze van de lange adem en dus geduld van u vraagt als Bonsailiefhebber.
Uiteraard zullen er Bonsailiefhebbers zijn die afwijken van deze 5 momenten van snoei en menen geheel naar eigen inzicht een loofboom te
moeten snoeien.
Laat ik het anders omschrijven. Is er geen snoeiplan dat jaarlijks wordt herhaalt kan er door de jaren heen GEEN geloofwaardig takkenstelsel worden opgebouwd. En met geloofwaardig takkenstelsel bedoel ik: primaire takken, secundaire takken, tertiaire takken etc. etc. waarbij de internodiën telkens een beetje korter worden dan hun voorafgaande.

In welke fase bevind zich mijn loofboom?

Het snoeiplan kan nog zo doordacht zijn maar als u als Bonsailiefhebber geen rekening heeft gehouden met de fase waarin de bonsai zich
bevind, heeft dit gevolgen voor het eindresultaat.
Het heeft geen enkele maar dan ook geen enkele zin om een loofboom waarvan de stam nog dikker moet worden en de basistakken
nog niet zijn bepaald, de 5 momenten van snoei op door te voeren. Zo’n loofboom bevind zich nog duidelijk in de ontwikkelingsfase.
Een dergelijk loofboom moet zich kunnen ontwikkelen. Hij MOET vrijuit kunnen groeien.
Al mijn aandacht moet dus uitgaan naar het veelvuldig watergeven van de boom, het veelvuldig (zwaar)bemesten, een voldoende grote schaal
of volle grond waarin de boom kan en mag groeien. Het snoeien beperkt zich hooguit tot 1 keer per jaar. Zou u de frequentie van snoeien opschroeven zou dit uw doel van het ontwikkelen van een dikke stam volledig ondermijnen. Sterker nog: door frequenter snoeien brengt u de diktegroei volledig tot stilstand. Ook van de takken die in de breedte groeien.
Tijdens de ontwikkelingsfase zet u UITSLUITEND de snoeischaar in de boom om de DIKTEGROEI te beïnvloeden/stoppen.
De snoeischaar is bepalend voor het eindresultaat en duur van het traject om een vertakking op te bouwen.
Snapt u niet welk doel u met het snoeien van een loofboom wil behalen laat dan het snoeien achterwege.

Snoeiplan met vijf momenten van snoei per jaar

Heeft u begrepen dat de fase waarin een loofboom zich bevind mede bepalend is voor de wijze waarop u snoeit, kunt u zich bezig
gaan houden met een snoeiplan voor loofbomen.
Voorwaarde voor het succesvol doorvoeren van het snoeiplan is dat er sprake MOET zijn van een boom die een voldoende dikke stam
bezit en waarbij de primaire takken bepaald zijn.
Het snoeiplan voor dergelijke loofbomen bestaat ALTIJD uit vijf momenten van snoeien per jaar. Niet meer en niet minder. Iedere
afwijking van dit plan heeft tot gevolg dat de takkenstructuur niet kan worden opgebouwd zoals gewenst. U heeft meer jaren nodig om
een goede vertakking op te bouwen.
De vijf momenten van snoeien bestaan uit:

  • winter snoei
  • voorjaar snoei (pinceteren)
  • snoei tijdens de groei
  • blad snoei
  • herfst snoei

Winter snoei

Tijdens de winter snoei concentreert u zich uitsluitend op het onderbreken van de lengtegroei van de tak waarbij u gericht zwakkere
knoppen dwingt om te gaan uitlopen. U snoeit dus uitsluitend de (zware)eindknop uit de takken.
Een uitzondering op deze regel vormt het bewust kiezen voor lengtegroei, dus verdikking van een tak, waarbij u de eindknoppen NIET
wegsnoeit.
Zoals gezegd dwingt u bij deze werkwijze de loofboom om uit te lopen op de zwakkere knoppen (secundaire knoppen). U beïnvloed
indirect dus ook de lengte van de nieuw te vormen internodiën mee.
Zou de eindknop blijven zitten zorgt dit voor het “doorschieten” van de eindscheut. Er is geen controle meer uit te oefenen op de lengte
van de internodiën.
Houd echter voor ogen dat van bloeiende loofbomen (denk aan Sering etc.) NIMMER de eindknop tijdens de winter snoei mag
worden gesnoeid. Door u dit wel dan zult u hiervoor beloond worden daar een boom die geen bloemen zal laten zien. Een gewaarschuwd
persoon telt voor twee.

Voorjaar snoei (pinceteren)

Als u de winter snoei gericht en correct heeft uitgevoerd zal dit tot gevolg hebben dat de zwakkere knoppen uit gaan lopen.
Daarmee komt het moment dat u opnieuw in gaat grijpen en wel in de vorm van het verwijderen van de eindscheut. Het pinceteren.
Wacht niet te lang met het pinceteren. Zijn de eerste twee bladeren zichtbaar neem dan al de eindscheut weg.
Doordat je in zo’n vroeg stadium de eindscheut verwijderd heeft de boom nog geen kans gehad om nieuwe knoppen te maken in de
nieuwe scheut. Echter met deze techniek zorgt u ervoor dat de boom van “binnen uit” meer knoppen gaat vormen. Dus knoppen die verder
terug op de takken zullen ontstaan. Op deze wijze zorgt u ervoor dat de boom een hogere dichtheid aan takken krijgt.
Voorwaarden voor een goede voorjaar snoei zijn:

  • De boom bevind zich niet meer in de groeifase;
  • De boom krijgt minder water;
  • De boom krijgt minder stikstofhoudende bemesting
  • De boom heeft een kleiner wortelstelsel (betekend niet dat de boom automatische een kleinere schaal krijgt)

Deze voorwaarden gaat ALTIJD samen met de voorjaar snoei.
Bevind de loofboom zich nog in de groeifase kies dan om de takken uit te laten lopen en einde voorjaar de nieuwe takken terug te snoeien
op de zwakkere knoppen. Het pinceteren voert u dus niet uit. Op deze manier kan de vertakking worden opgebouwd vanuit deze
zwakkere knoppen.

Snoei tijdens groeifase

De zomer snoei heeft tot doel dat u de loofboom “groeiende” houd. Kortom de loofboom MOET blijven groeien.
Laat u de snoei tijdens de groeifase achterwege zal er een moment komen waarop de boom in balans is met als gevolg dat de groei
van de boom zal stoppen.
Is een loofboom eenmaal in balans heeft hij geen enkel reden meer om gedurende het verdere verloop van het seizoen nog door
te groeien.
Met het “in balans zijn” bedoel ik het evenwicht tussen loofmassa (het groen dus) en de wortelmassa. Immers draagt een loofboom
zoveel bladeren als dat hij met zijn wortels kan verzorgen. Niet meer niet minder. Ook dit is eenvoudig te begrijpen en daarvoor hoeft u geen “Meester” te zijn.
Terug naar de snoei tijdens de groei. Tijdens de groeifase snoeit u alle scheuten weg die na het voorjaar zijn ontstaan en die in een verkeerde richting groeien. Denk aan kruisende, tegen de richting in maar ook scheuten met te lange internodiën. Overigens is dit laatste de schuld
van de Bonsailiefhebber zelf. Waarom? Graag laat ik het aan u om de vraag hier te beantwoorden.
Belangrijk is dat er tijdens deze groei niet ingrijpend wordt gesnoeid en NOOIT de te grote bladeren vergeten worden om weg te halen.
Op deze manier blijft de boom groeien.

Blad snoei

Op het moment dat de nieuw uitgevormde bladeren, dus de bladeren die in het voorjaar te voorschijn zijn gekomen, zijn afgehard voeren
we een blad snoei door. Doorgaans eind mei, begin Juni.
Blad snoei kan bij sommige bomen betekenen het verwijderen van alle bladeren (denk aan Acer(esdoorn), Iep of Linde. Bij andere bomen
betekend blad snoei slechts een percentage van de bladeren wordt weg gesnoeid (denk aan 30% bij kastanje).
Bij de derde categorie loofbomen, voor zover ik mag spreken van categorie, verminderen we het bladvolume. Hierbij snoeit u een deel van
het blad af bijvoorbeeld de helft of een derde deel. Snoeit u bij deze categorie loofbomen de bladeren in hun geheel weg zal dit de dood
van de boom betekenen. Onder deze categorie vallen met name de fruitbomen.

Herfst snoei

Doordat u gedurende de voorafgaande periode de boom groeiende heeft gehouden. zal de boom na de blad snoei een tweede keer uitlopen.
Het is belangrijk dat deze nieuwe uitlopers mogen blijven groeien.
Pas eind augustus grijpt u weer in door de nieuwe scheuten in te korten. Hierbij beoordeeld u de lengte van de internodiën en de daarbij
behorende knoppen. U snoeit op de plek waar u wenst dat de nieuwe vertakking moet plaatsvinden.
Ook hier geld, snoei terug daar waar u het uitlopen, dus de nieuwe vertakking wenst. Voorwaarde is uiteraard dat de boom op die plek
waar u wenst te snoeien kans heeft gehad om knoppen te vormen. De knoppen bevinden zich in de oksels van de bladstelen.
Let hier goed op.

Urikawa Bonsaikunst